TELEVİZYON PROGRAMLARINDA FORMAT KAVRAMI

          Format, hukuki bir kavram olmanın ötesinde medya dünyasında kullanılan bir kavram olarak karşımıza çıkar.[1] TV yarışma programlarının ve hatta bazı durumlarda dizilerde esas olarak dayanılan bir kavramdır. Ancak formatın ne olduğu FSEK’te tanımlanmamıştır. Bu durum, formatın FSEK kapsamında korunup korunamayacağı sorusunu akıllara getirmektedir.

          Program/dizi çekimlerinde esas alınan ve genel hatlarıyla; programın adını, konusunu, akışını, stüdyo düzenini, kamera çekim açılarını, ışıklandırmayı, sunucunun kıyafeti/ses tonu/yarışmacılara olan tavrını, yarışmacıların oturma düzenini, yarışmacıların programa nasıl dahil olacağı gibi programların karakteristik özelliklerini içeren ve sahibinin hususiyetini taşıyan çerçeve plan olarak tanımlanabilir. Diğer bir ifadeyle format; programın tarifnamesini oluşturur. [2] 

          Bilindiği üzere soyut fikir ürünlerinin FSEK kapsamında korunması mümkün değildir. Benzer tanım TRIPS’te de açıkça ifade edilmiştir. Formatların soyut bir fikir mi; yoksa somutlaşmış bir fikri ürünü mü yansıttığı konusunu açıklığa kavuşturmak için formatın ne şekilde tespit edildiği üzerinde durmak gerekir.[3] Uygulamada ise format yaratıcıları kağıt üzerinde oluşturdukları formatları notere götürerek onaylattırmak suretiyle bir koruma elde edebileceklerini düşünmektedir. Esasen bu metin sahibinin hususiyetini taşıma şartı ve gerekli diğer şartların sağlanması halinde ilim ve edebiyat eseri olarak korumak mümkün olabilecektir. Ancak TRIPS’te düşünce, yöntem ve usullerin korunmayacağı açıkça öngörülmüştür.[4] 

          Uluslararası düzeyde olduğu gibi Türk Hukukunda da, formatların eser kapsamında korunup korunamayacağı ile ilgili herhangi bir açıklık bulunmamaktadır. Ulusal anlamda, formatların FSEK’te sayılan eser türleri arasında yer almaması nedeniyle korunup korunamayacağı anlamında görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Bu sebeple yapılacak olan kanuni düzenlemede formatın eser kapsamında sayılması ile tartışmaların önüne geçilebilecektir. Ancak bu durumda da, formatın ilim ve edebiyat eseri mi yoksa sinema eseri kapsamında mı ele alınması gerektiği ile ilgili bir tartışma söz konusu olabilecektir. [5]

           Formata dayanılarak hazırlanan programlarda en büyük yüzdeyi oluşturan, yarışma programlarıdır. Yarışma programları için de FSEK’te belirtilen eser türleri kapsamında sayılıp sayılmama sorunu gündeme gelecektir. FSEK’te televizyon programlarının da eser olarak korunup korunamayacağı sorusunun akla gelmesi, maalesef ki görsel-işitsel eser türünün olmaması ile ilgilidir. Format kavramının FSEK kapsamında korunması ile ilgili irdelenecek konu, yönetmen ve senariste sahip olup olmama; ve bu soruya bağlı olarak cevaplanması gereken yarışmanın karakteristik özelliklerini belirleyen formatın bir senaryo gibi kabul görüp görmemesidir. Bu durumun içtihadî olarak da açıklığa kavuşturulmadığını söylemek gerekir. [6] Çok düşük bir ihtimal de olsa, formatın uyarlanması ile birtakım eklemeler de yapılarak bir senaryonun olduğuna dair ibareler ortaya çıkabilecektir. Her ne kadar formatın sinema eseri olarak korunması zor gözükse de, sahibinin hususiyetini taşıdığı sürece FSEK m.2 kapsamında sayılarak ‘’ilim ve edebiyat eseri’’ olarak korunması mümkün gözükebilmekte ise de, bu konudaki görüşleri netleştirmek adına formatın bu madde kapsamına dahil edilmesi gerekmektedir.[7] Formatın eser şartlarını taşımaması halinde, FSEK m.83 ve 84’te düzenlenmiş olan haksız rekabet hükümlerine göre korunabilecektir.

           AV. ASYA AKIN, LLM

 

[1] Mustafa ARIKAN., ‘’Fikri Mülkiyet Hukukunda Televizyon Program Formatlarının Korunması’’ S.Ü Hukuk Fakültesi Dergisi 2009, C:17 S:2, s.135’ten naklen LANTZSCH, 122; HEINKELEIN/FEY, 380; Alman Federal Mahkemesi‟nin “Sendeformat” isimli kararında bu hususa vurgu yapılmıştır bkz. BGH, ZUM 2003, 771, 772, GRUR 2003, 876.

[2] Doç. Dr. Yalçın TOSUN., Görsel ve İşitsel Eserler Hukuku. (Basılmamış ders notları, 07.04.2020).

[3] A.g.e. (Basılmamış ders notları, 07.04.2020)

[4] Bkz. TRIPS m.9(2) https://www.telifhaklari.gov.tr/resources/uploads/2012/03/18/2012_03_18_183846.pdf 

[5] A.g.m. s.164

[6] TOSUN., a.g.e. (Basılmamış ders notları, 07.04.2020)

[7] Sefa ER., ‘’TELEVİZYON PROGRAM FORMATLARININ VE TELEVİZYON PROGRAMLARININ TELİF HUKUKU KAPSAMINDA KORUNMASI.’’, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XXIII, Y. 2019, S.3 s.239

 

 

 

Asya Akın Çeliker
+ Gönderiler
Paylaşım Yap

Bildiri

Ne düşünüyorsun?

3 Puan
Olumlu Oyla

Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Suç Uydurma Suçu Nedir?

JurnLaw | Av. Aylin Esra EREN – 2 Nisan 6284 Sayılı Yasa ve İsta